Mạch là một trong những chỉ số sinh hiệu có thể giúp cha mẹ và nhân viên y tế đánh giá nhanh tình trạng của trẻ. Tuy nhiên, mạch trẻ em không giống người trưởng thành và cũng thay đổi đáng kể theo từng độ tuổi.
Trẻ sơ sinh thường có nhịp tim cao hơn nhiều so với trẻ lớn. Khi trẻ lớn dần, nhịp tim lúc nghỉ có xu hướng giảm. Bên cạnh đó, trẻ vừa chạy nhảy, khóc, sốt hoặc lo lắng cũng có thể có mạch nhanh hơn bình thường mà không nhất thiết mắc bệnh.
Vậy mạch của trẻ em bao nhiêu là bình thường? Mạch của trẻ 12 tuổi nên ở mức nào? Khi nào mạch nhanh ở trẻ là dấu hiệu cần kiểm tra?
Mạch trẻ em là gì?
Mạch là số lần tim đập trong một phút, thường được biểu thị bằng lần/phút (beats per minute – bpm).
Ở trẻ em, nhịp tim phản ánh hoạt động của hệ tim mạch nhưng chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi tuổi, mức độ hoạt động, trạng thái cảm xúc, nhiệt độ cơ thể và tình trạng sức khỏe.
So với người trưởng thành, mạch trẻ thường cao hơn, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi trẻ lớn lên, nhịp tim lúc nghỉ thường giảm dần. American Heart Association cũng lưu ý rằng nhịp tim của trẻ thay đổi theo tuổi; trẻ lớn và thanh thiếu niên khi nghỉ thường có nhịp tim khoảng 60–100 lần/phút.
Do đó, không nên lấy mức nhịp tim của người lớn để đánh giá cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hoặc trẻ đang trong độ tuổi đi học.
Mạch của trẻ em bao nhiêu là bình thường?
Không có một mức mạch duy nhất áp dụng cho tất cả trẻ. Khi đánh giá mạch của trẻ em, cần xem xét tuổi và trạng thái của trẻ tại thời điểm đo.
Một bảng tham khảo được Cleveland Clinic sử dụng cho nhịp tim lúc trẻ tỉnh, không vận động cho thấy:
| Độ tuổi | Nhịp tim lúc nghỉ tham khảo |
|---|---|
| 0–3 tháng | 110–160 lần/phút |
| 3–6 tháng | 100–150 lần/phút |
| 6–12 tháng | 90–130 lần/phút |
| 1–3 tuổi | 80–125 lần/phút |
| 3–6 tuổi | 70–115 lần/phút |
| 6–12 tuổi | 60–100 lần/phút |
| 12–18 tuổi | 60–100 lần/phút |
Đây chỉ là khoảng tham khảo, không phải ngưỡng chẩn đoán bệnh. Các tài liệu y khoa có thể đưa ra khoảng hơi khác nhau tùy cách phân nhóm tuổi, điều kiện đo và quần thể nghiên cứu. Đại học Iowa cũng lưu ý rằng khoảng sinh hiệu bình thường ở trẻ cần được diễn giải cùng tình trạng lâm sàng của từng trẻ.
Vì vậy, cha mẹ không nên kết luận trẻ mắc bệnh chỉ dựa vào một lần đo mạch.
Tham khảo: Mạch bao nhiêu là bình thường? Theo độ tuổi và sức khỏe
Mạch của trẻ thay đổi như thế nào theo độ tuổi?
Trẻ sơ sinh
Trẻ sơ sinh có nhịp tim cao hơn đáng kể so với trẻ lớn. Theo các bảng tham khảo nhi khoa, nhịp tim khi trẻ tỉnh có thể ở khoảng 100–190 lần/phút hoặc cao hơn tùy giai đoạn sơ sinh và nguồn tham chiếu.
Do đó, nếu áp dụng tiêu chuẩn của người trưởng thành cho trẻ sơ sinh, cha mẹ rất dễ hiểu nhầm rằng trẻ đang bị mạch nhanh.
Trẻ nhỏ
Khi trẻ bước vào giai đoạn 1–6 tuổi, nhịp tim lúc nghỉ thường thấp dần so với thời kỳ sơ sinh. Tuy nhiên, trẻ ở độ tuổi này thường chạy nhảy, khóc hoặc kích động nên mạch có thể tăng nhanh trong thời gian ngắn.
Nếu trẻ vừa vận động hoặc khóc, nên để trẻ nghỉ và bình tĩnh trước khi đo lại.
Trẻ trong độ tuổi đi học
Ở trẻ khoảng 6–12 tuổi, nhịp tim lúc nghỉ thường thấp hơn so với trẻ nhỏ. Một số bảng tham khảo ghi nhận khoảng 60–100 lần/phút khi trẻ tỉnh và nghỉ.
Ở độ tuổi này, cha mẹ có thể dễ dàng theo dõi mạch hơn, đặc biệt khi trẻ than mệt, hồi hộp, chóng mặt hoặc khó thở.
Mạch của trẻ 12 tuổi bao nhiêu là bình thường?
Với mạch của trẻ 12 tuổi, nhiều tài liệu tham khảo xếp trẻ ở độ tuổi này vào nhóm trẻ lớn hoặc bắt đầu giai đoạn thanh thiếu niên. Một khoảng thường được sử dụng là 60–100 lần/phút khi nghỉ.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trẻ 12 tuổi có thể có nhịp tim thấp hơn khi ngủ hoặc ở trẻ có thể lực tốt. Ngược lại, mạch có thể tăng khi trẻ vừa vận động, lo lắng, mất nước hoặc bị sốt.
Vì vậy, một con số đơn lẻ chưa đủ để xác định trẻ có vấn đề tim mạch hay không.
Những yếu tố nào làm mạch trẻ tăng?
Mạch của trẻ có thể tăng tạm thời vì nhiều nguyên nhân sinh lý. Những yếu tố thường gặp gồm:
- Chạy nhảy hoặc vận động.
- Khóc hoặc kích động.
- Lo lắng, sợ hãi hoặc căng thẳng.
- Sốt.
- Mất nước.
- Đau.
- Nhiễm trùng hoặc đang mắc bệnh.
- Một số loại thuốc.
- Một số rối loạn nhịp tim.
Cleveland Clinic ghi nhận lo lắng, mất nước, vận động, sốt, bệnh lý và stress đều có thể làm nhịp tim của trẻ tăng.
Do đó, khi phát hiện mạch nhanh ở trẻ, điều đầu tiên không phải là kết luận trẻ mắc bệnh tim mà cần xem xét trẻ đang ở trạng thái nào và đo lại khi trẻ nghỉ ngơi.
Mạch nhanh ở trẻ khi nào cần lưu ý?
Mạch nhanh ở trẻ có thể hoàn toàn sinh lý nếu xuất hiện sau khi chạy, khóc hoặc sốt và giảm dần khi nguyên nhân được giải quyết.
Tuy nhiên, cha mẹ nên chú ý nếu trẻ có mạch nhanh:
- Xuất hiện khi trẻ đang nghỉ ngơi.
- Kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần.
- Không giải thích được bằng vận động, sốt hoặc cảm xúc.
- Kèm cảm giác tim đập rất nhanh hoặc hồi hộp.
- Kèm chóng mặt, choáng váng.
- Kèm khó thở.
- Kèm đau hoặc khó chịu ở ngực.
- Khiến trẻ mệt bất thường hoặc giảm khả năng vận động.
- Kèm ngất hoặc gần ngất.
Một số rối loạn nhịp ở trẻ có thể biểu hiện bằng tim đập quá nhanh hoặc quá chậm. American Heart Association khuyến cáo việc đánh giá cần dựa trên tuổi của trẻ và biểu hiện lâm sàng đi kèm.
Mạch trẻ em thấp có đáng lo không?
Không phải trường hợp mạch trẻ thấp đều là bất thường.
Một số trẻ khỏe mạnh, đặc biệt trẻ luyện tập thể thao, có thể có nhịp tim lúc nghỉ thấp hơn mức thường gặp. American Heart Association cho biết một thiếu niên có thể lực tốt có thể có nhịp tim lúc nghỉ khoảng 50 lần/phút mà vẫn có thể là bình thường.
Tuy nhiên, mạch thấp cần được quan tâm nếu đi kèm:
- Mệt mỏi bất thường.
- Chóng mặt.
- Choáng hoặc ngất.
- Khó thở.
- Giảm khả năng vận động.
- Đau ngực.
- Trẻ có tiền sử bệnh tim hoặc phẫu thuật tim.
Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cần đánh giá để xác định liệu nhịp tim thấp có liên quan đến rối loạn dẫn truyền hoặc vấn đề tim mạch hay không.
Tìm hiểu thêm về: Triệu chứng bệnh tim: Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Cách đo mạch cho trẻ tại nhà
Cha mẹ có thể kiểm tra mạch cho trẻ bằng cách sờ nhẹ tại cổ tay, mặt trong khuỷu tay hoặc bên cổ. American Heart Association và HealthyChildren đều hướng dẫn có thể sử dụng ngón tay để cảm nhận mạch và đếm số nhịp trong một khoảng thời gian nhất định.
Để kết quả có giá trị tham khảo tốt hơn:
- Cho trẻ ngồi hoặc nằm nghỉ vài phút.
- Không đo ngay sau khi trẻ chạy, khóc hoặc vận động mạnh.
- Dùng ngón trỏ và ngón giữa để cảm nhận mạch.
- Đếm số nhịp trong 60 giây nếu có thể.
- Ghi lại thời điểm và hoàn cảnh đo.
- Nếu kết quả bất thường, cho trẻ nghỉ rồi đo lại.
Điều quan trọng là không nên đánh giá mạch chỉ dựa trên một lần đo.
Mạch và huyết áp trẻ em có liên quan thế nào?
Mạch và huyết áp trẻ em là hai chỉ số khác nhau.
Mạch cho biết tim đập bao nhiêu lần trong một phút. Trong khi đó, huyết áp phản ánh áp lực của dòng máu lên thành động mạch.
Cả hai đều là những dấu hiệu sinh tồn quan trọng, nhưng không thể dùng mạch để thay thế cho huyết áp hoặc ngược lại. Ở trẻ em, huyết áp cũng cần được đánh giá theo tuổi, giới tính và chiều cao thay vì áp dụng đơn giản tiêu chuẩn của người trưởng thành.
Vì vậy, khi theo dõi sức khỏe cho trẻ, đặc biệt trẻ có bệnh nền hoặc triệu chứng bất thường, bác sĩ có thể đánh giá đồng thời mạch, huyết áp, nhịp thở và các chỉ số khác.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu nhịp tim bất thường xuất hiện lặp lại hoặc đi kèm các triệu chứng như chóng mặt, ngất, khó thở, đau ngực, mệt bất thường hoặc giảm khả năng vận động.
Nếu trẻ có tim đập rất nhanh hoặc bất thường kèm ngất, khó thở nghiêm trọng, đau ngực hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá khẩn cấp.
Bác sĩ có thể hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và hoàn cảnh khi nhịp tim bất thường xảy ra. Tùy trường hợp, trẻ có thể được chỉ định điện tâm đồ hoặc các phương pháp theo dõi nhịp tim khác.
Kết luận
Mạch trẻ em thay đổi theo độ tuổi và trạng thái của trẻ. Trẻ sơ sinh thường có nhịp tim cao hơn, trong khi nhịp tim lúc nghỉ giảm dần khi trẻ lớn lên. Với trẻ khoảng 6–18 tuổi, khoảng 60–100 lần/phút khi nghỉ là một mức tham khảo thường được sử dụng, nhưng không nên xem đây là ngưỡng tuyệt đối cho mọi trẻ.
Đặc biệt, mạch của trẻ 12 tuổi thường có thể nằm trong khoảng 60–100 lần/phút khi nghỉ. Tuy nhiên, để đánh giá chính xác cần xem xét cả tuổi, trạng thái lúc đo, thể lực và triệu chứng đi kèm.
Nếu trẻ xuất hiện mạch nhanh ở trẻ kéo dài khi nghỉ, mạch bất thường tái diễn hoặc kèm chóng mặt, khó thở, đau ngực, ngất, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tự theo dõi hoặc tự dùng thuốc.
Đăng ký tầm soát chức năng tim mạch cho cả gia đình TẠI ĐÂY!
