Mạch là một trong những chỉ số đơn giản có thể giúp theo dõi hoạt động của tim. Khi kiểm tra sức khỏe tại nhà, nhiều người thường đặt câu hỏi: mạch bao nhiêu là bình thường, mạch tim của người lớn và trẻ em có giống nhau không, hoặc mạch và huyết áp có liên quan như thế nào?
Thực tế, không có một con số duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Nhịp tim thay đổi theo tuổi, trạng thái nghỉ ngơi, vận động, cảm xúc và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, cần hiểu đúng cách đọc chỉ số thay vì chỉ nhìn vào một lần đo.
Mạch bao nhiêu là bình thường?
Mạch, hay nhịp tim, là số lần tim co bóp trong một phút và thường được tính bằng đơn vị lần/phút (bpm).
Đối với phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh, nhịp tim lúc nghỉ khoảng 60–100 lần/phút được xem là khoảng thường gặp. Nhịp tim lúc nghỉ nên được đo khi cơ thể đang thư giãn, không vừa vận động hoặc chịu tác động rõ rệt của các yếu tố như căng thẳng, caffeine hay sốt.
Tuy nhiên, một người khỏe mạnh và có thể lực tốt có thể có nhịp tim lúc nghỉ thấp hơn 60 lần/phút mà không nhất thiết là bất thường. Ngược lại, nhịp tim nằm trong khoảng 60–100 lần/phút cũng không có nghĩa chắc chắn rằng sức khỏe tim mạch hoàn toàn bình thường.
Vì vậy, khi đánh giá mạch bình thường, cần xem xét cả triệu chứng, hoàn cảnh đo và tình trạng sức khỏe tổng thể.
Mạch tim bao nhiêu là bình thường theo độ tuổi?
Nhịp tim có xu hướng khác nhau giữa trẻ em và người trưởng thành. Trẻ càng nhỏ thường có nhịp tim cao hơn do đặc điểm sinh lý và nhu cầu tuần hoàn của cơ thể. Khi lớn lên, nhịp tim lúc nghỉ thường giảm dần.
Mạch ở trẻ em
Không nên áp dụng mức 60–100 lần/phút của người trưởng thành cho trẻ nhỏ.
Theo American Heart Association, nhịp tim lúc nghỉ ở trẻ thay đổi đáng kể theo độ tuổi. Trẻ sơ sinh có thể có nhịp tim trung bình khoảng 100–190 lần/phút, trong khi trẻ lớn và thanh thiếu niên khi nghỉ có thể có mức khoảng 60–100 lần/phút.
Do đó, nếu phụ huynh muốn biết mạch tim bao nhiêu là bình thường ở trẻ, cần xem xét chính xác độ tuổi và hoàn cảnh đo thay vì áp dụng một ngưỡng cố định.
Đặc biệt, nhịp tim của trẻ có thể tăng khi khóc, chạy nhảy, sốt hoặc lo lắng và giảm khi trẻ ngủ hoặc thư giãn. Một số thay đổi nhịp tim theo hô hấp cũng có thể là hiện tượng sinh lý ở trẻ khỏe mạnh.
Mạch ở người trưởng thành
Ở phần lớn người trưởng thành, mạch lúc nghỉ từ 60–100 lần/phút là khoảng thường gặp. Chỉ số có thể thấp hơn ở người luyện tập thể thao hoặc có thể lực tốt mà không nhất thiết biểu hiện bệnh lý.
Điều quan trọng là nên đo trong trạng thái nghỉ và theo dõi xu hướng qua nhiều thời điểm. Một chỉ số đơn lẻ không đủ để kết luận tình trạng tim mạch.
Mạch ở người cao tuổi
Tuổi cao không đồng nghĩa với việc mạch lúc nghỉ phải nằm ở một mức hoàn toàn khác so với người trưởng thành nói chung. Nhiều người cao tuổi khỏe mạnh vẫn có nhịp tim lúc nghỉ trong khoảng thường gặp của người trưởng thành.
Tuy nhiên, người lớn tuổi có thể mắc nhiều bệnh lý hoặc sử dụng các loại thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim. Vì vậy, nếu mạch thay đổi rõ rệt so với mức thường ngày hoặc xuất hiện chóng mặt, ngất, khó thở, đau ngực, nên được nhân viên y tế đánh giá.
Mạch bao nhiêu là bình thường khi vận động?
Không thể dùng tiêu chuẩn nhịp tim lúc nghỉ để đánh giá nhịp tim trong khi tập thể dục.
Khi vận động, tim cần bơm nhiều máu hơn để cung cấp oxy cho cơ bắp nên mạch tim sẽ tăng lên. Mức tăng phụ thuộc vào cường độ vận động, tuổi, thể lực và tình trạng sức khỏe.
American Heart Association sử dụng nhịp tim tối đa ước tính theo công thức 220 – tuổi làm một cách tham khảo để xác định vùng nhịp tim mục tiêu khi tập luyện. Với vận động cường độ vừa, vùng mục tiêu thường khoảng 50–70% nhịp tim tối đa; với cường độ mạnh, khoảng 70–85%. Đây chỉ là mức tham khảo, không phải giới hạn áp dụng cứng nhắc cho tất cả mọi người.
Ví dụ, người 40 tuổi có nhịp tim tối đa ước tính khoảng 180 lần/phút theo công thức trên. Vùng nhịp tim mục tiêu khi vận động có thể được tham khảo dựa trên tỷ lệ phần trăm tương ứng.
Người mắc bệnh tim mạch hoặc đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim nên trao đổi với bác sĩ để xác định mức vận động phù hợp.
Xem thêm: Mạch nhanh: Nguyên nhân, dấu hiệu và khi nào cần khám
Những yếu tố nào có thể làm thay đổi mạch?
Ngay cả khi không mắc bệnh tim, nhịp tim vẫn có thể thay đổi trong ngày.
Một số yếu tố thường ảnh hưởng đến mạch tim gồm:
- Vận động hoặc hoạt động thể lực.
- Căng thẳng, lo âu hoặc cảm xúc mạnh.
- Nhiệt độ cơ thể và sốt.
- Tư thế cơ thể.
- Caffeine và một số chất kích thích.
- Thuốc đang sử dụng.
- Mức độ luyện tập thể chất.
- Giấc ngủ và thời điểm trong ngày.
- Tình trạng sức khỏe hoặc bệnh lý đang mắc.
Vì vậy, nếu đo mạch ngay sau khi leo cầu thang, uống cà phê hoặc vừa trải qua một tình huống căng thẳng rồi so sánh với mạch lúc nghỉ buổi sáng, kết quả có thể khác nhau đáng kể.
Cách đo mạch chính xác tại nhà
Để biết mạch bao nhiêu là bình thường đối với bản thân, trước tiên cần đo đúng hoàn cảnh.
Nên kiểm tra vào buổi sáng sau khi ngủ đủ giấc, trước khi uống cà phê và khi cơ thể đang thư giãn. American Heart Association khuyến nghị có thể kiểm tra mạch ở cổ tay hoặc một số vị trí khác như mặt trong khuỷu tay, bên cổ hoặc mu bàn chân.
Đối với cách đo mạch ở cổ tay:
- Ngồi hoặc nằm thư giãn trong vài phút.
- Đặt ngón trỏ và ngón giữa lên mặt trong cổ tay, phía gần ngón cái.
- Ấn nhẹ cho đến khi cảm nhận được nhịp đập.
- Đếm số nhịp trong 60 giây để có kết quả theo lần/phút.
- Có thể ghi lại kết quả và thời điểm đo để theo dõi sự thay đổi theo thời gian.
Không nên ấn quá mạnh vào vùng động mạch cảnh ở cổ khi tự kiểm tra mạch vì có thể gây phản xạ làm giảm huyết áp và khiến một số người choáng hoặc ngất.
Mạch và huyết áp có giống nhau không?
Mạch và huyết áp là hai chỉ số khác nhau.
Mạch cho biết tim đập bao nhiêu lần trong một phút, trong khi huyết áp phản ánh áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch.
Hai chỉ số đều liên quan đến hoạt động của hệ tim mạch nhưng không thể dùng một chỉ số để thay thế cho chỉ số còn lại. Một người có thể có mạch trong khoảng thường gặp nhưng huyết áp vẫn cao hoặc thấp bất thường.
Vì vậy, khi theo dõi sức khỏe tim mạch, không nên chỉ kiểm tra mạch mà bỏ qua huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác.
Khi nào mạch bất thường cần được kiểm tra?
Một lần đo nhanh hơn hoặc mạch chậm hơn thường ngày chưa chắc là dấu hiệu bệnh lý. Điều đáng lưu ý hơn là sự thay đổi kéo dài, lặp lại hoặc đi kèm triệu chứng.
Bạn nên cân nhắc kiểm tra y tế nếu:
- Mạch lúc nghỉ liên tục cao hoặc thấp bất thường so với mức thường ngày.
- Nhịp tim thay đổi rõ rệt mà không xác định được nguyên nhân.
- Mạch có cảm giác không đều hoặc bỏ nhịp.
- Chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác sắp ngất.
- Khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức.
- Đau hoặc khó chịu ở ngực.
- Ngất hoặc gần ngất.
Nếu mạch bất thường xuất hiện cùng đau ngực, khó thở nghiêm trọng, ngất hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp.
Có phải mạch càng thấp càng tốt?
Không.
Một số người có thể có mạch lúc nghỉ thấp do thể lực tốt mà không có vấn đề sức khỏe. Ngược lại, nhịp tim quá thấp ở người có triệu chứng có thể cần được đánh giá.
Tương tự, mạch cao hơn không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh tim. Điều quan trọng là xem xét mức mạch, hoàn cảnh đo, triệu chứng đi kèm và nguyên nhân.
Do đó, không nên cố gắng làm giảm hoặc tăng nhịp tim bằng thuốc hay các phương pháp không có chỉ định y tế chỉ vì muốn đạt một con số nhất định.
Kết luận
Vậy mạch bao nhiêu là bình thường? Với phần lớn người trưởng thành, nhịp tim lúc nghỉ khoảng 60–100 lần/phút là khoảng thường gặp. Tuy nhiên, trẻ em có nhịp tim cao hơn và mức tham khảo thay đổi theo độ tuổi; người tập luyện thể thao cũng có thể có nhịp tim lúc nghỉ thấp hơn mà vẫn khỏe mạnh.
Quan trọng hơn một con số đơn lẻ là xu hướng nhịp tim của mỗi người và các triệu chứng đi kèm. Nếu mạch tim thay đổi kéo dài, không đều hoặc xuất hiện cùng chóng mặt, khó thở, đau ngực hay ngất, nên được kiểm tra để xác định nguyên nhân.
Theo dõi mạch và huyết áp đúng cách là một bước đơn giản giúp bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe tim mạch.
Đăng ký tầm soát sức khỏe tim mạch để phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và điều trị sớm: ĐĂNG KÝ TẦM SOÁT SỨC KHỎE TIM MẠCH
