Tuổi càng cao, cơ thể càng có nhiều thay đổi về tim mạch. Thành mạch có thể kém đàn hồi hơn, khả năng đáp ứng của tim với vận động thay đổi và người cao tuổi cũng có nguy cơ mắc nhiều bệnh lý tim mạch hơn.
Vì vậy, mạch người cao tuổi là một trong những chỉ số thường được quan tâm khi theo dõi sức khỏe tại nhà. Tuy nhiên, không phải cứ nhịp tim nhanh hay chậm hơn trước là dấu hiệu bệnh.
Vậy mạch người già bao nhiêu là bình thường? Mạch của người già có thay đổi theo tuổi không? Những dấu hiệu nào có thể liên quan đến bệnh tim mạch ở người cao tuổi và cần được kiểm tra?
Mạch người cao tuổi bao nhiêu là bình thường?
Mạch là số lần tim đập trong một phút, được tính bằng đơn vị lần/phút (bpm).
Đối với phần lớn người trưởng thành, bao gồm người cao tuổi, nhịp tim lúc nghỉ thường nằm trong khoảng 60–100 lần/phút. Tuổi cao không đồng nghĩa với việc mạch bắt buộc phải thấp hơn đáng kể so với người trẻ.
Tuy nhiên, khi đánh giá mạch người cao tuổi, không nên chỉ nhìn vào một con số. Cần xem xét:
- Nhịp tim được đo lúc nghỉ hay sau vận động.
- Mạch có đều hay không.
- Đây có phải là mức mạch thường ngày của người đó hay không.
- Người cao tuổi có triệu chứng bất thường đi kèm không.
- Có đang sử dụng thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim hay không.
- Có bệnh tim mạch hoặc bệnh lý nền khác hay không.
Một người có mạch 65 lần/phút và hoàn toàn không có triệu chứng có thể không đáng lo. Ngược lại, người có mạch 90 lần/phút nhưng xuất hiện hồi hộp, khó thở hoặc chóng mặt có thể cần được đánh giá thêm.
Xem thêm: Mạch bao nhiêu là bình thường? Theo độ tuổi và sức khỏe
Vì sao mạch của người già có thể thay đổi?
Lão hóa làm thay đổi cấu trúc và chức năng của hệ tim mạch. Tim và mạch máu không còn đáp ứng với nhu cầu của cơ thể giống như ở tuổi trẻ.
Khả năng tăng nhịp tim khi vận động có thể thay đổi
Khi vận động, tim cần tăng nhịp để đưa máu và oxy đến các cơ quan. Ở người lớn tuổi, khả năng tăng nhịp tim tối đa thường giảm dần theo tuổi.
Điều này không nhất thiết có nghĩa là tim đang mắc bệnh. Tuy nhiên, nếu một người trước đây vận động bình thường nhưng gần đây nhanh mệt, hụt hơi hoặc giảm rõ khả năng gắng sức, cần xem xét nguyên nhân.
Hệ thống điện của tim có thể thay đổi
Tim duy trì nhịp đập nhờ hệ thống phát và dẫn truyền xung điện. Theo tuổi, các tế bào và mô liên quan đến hệ thống này có thể thay đổi.
Ở một số người, những thay đổi này góp phần làm xuất hiện rối loạn nhịp, khiến mạch của người già quá nhanh, quá chậm hoặc không đều.
Bệnh lý và thuốc điều trị cũng ảnh hưởng đến mạch
Người cao tuổi thường có thể mắc nhiều bệnh lý cùng lúc và sử dụng nhiều loại thuốc. Một số thuốc tim mạch có thể làm giảm nhịp tim, trong khi sốt, mất nước, thiếu máu hoặc một số bệnh lý khác có thể khiến tim đập nhanh hơn.
Vì vậy, khi mạch thay đổi bất thường, không nên tự ý ngừng thuốc hoặc điều chỉnh liều.
Những bệnh tim mạch ở người cao tuổi thường gặp
Tuổi cao là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch. Các bệnh lý có thể gặp gồm:
Tăng huyết áp
Tăng huyết áp thường gặp ở người lớn tuổi và có thể tồn tại trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ ràng.
Huyết áp cao kéo dài làm tăng gánh nặng cho tim và liên quan đến nguy cơ mắc bệnh mạch vành, suy tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch khác.
Bệnh mạch vành
Bệnh mạch vành xảy ra khi các động mạch cung cấp máu cho cơ tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn, thường liên quan đến quá trình xơ vữa động mạch.
Người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Biểu hiện có thể là đau hoặc khó chịu ở ngực, khó thở khi gắng sức, mệt bất thường hoặc các triệu chứng không điển hình.
Rối loạn nhịp tim
Rối loạn nhịp có thể khiến mạch người cao tuổi nhanh, chậm hoặc không đều.
Rung nhĩ là một rối loạn nhịp thường gặp ở người lớn tuổi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến nhịp tim mà còn liên quan đến nguy cơ hình thành cục máu đông và đột quỵ.
Suy tim
Suy tim là tình trạng tim không thể bơm máu đáp ứng đầy đủ nhu cầu của cơ thể.
Người cao tuổi có thể biểu hiện bằng khó thở, mệt mỏi, giảm khả năng vận động hoặc phù chân. Những triệu chứng này đôi khi bị nhầm với thay đổi bình thường do tuổi tác.
Mạch không đều ở người cao tuổi có đáng lo?
Không phải mọi trường hợp mạch không đều đều đồng nghĩa với bệnh tim.
Nhịp tim có thể thay đổi tự nhiên theo hô hấp hoặc do các yếu tố sinh lý. Tuy nhiên, nếu mạch của người già thường xuyên có cảm giác bỏ nhịp, đập loạn xạ hoặc thay đổi bất thường, đặc biệt khi kèm triệu chứng, nên được kiểm tra.
Một số biểu hiện cần chú ý gồm:
- Cảm giác tim đập nhanh hoặc đập mạnh.
- Tim đập lúc nhanh lúc chậm.
- Cảm giác bỏ nhịp hoặc hụt nhịp.
- Chóng mặt, choáng váng.
- Khó thở.
- Mệt bất thường.
- Đau hoặc khó chịu ở ngực.
- Ngất hoặc gần ngất.
Điện tâm đồ (ECG) là một trong những phương pháp cơ bản giúp ghi lại hoạt động điện của tim và hỗ trợ phát hiện một số rối loạn nhịp.
Khi nào mạch người cao tuổi cần được kiểm tra?
Một thay đổi nhỏ, xuất hiện trong thời gian ngắn và không kèm triệu chứng có thể chưa phải dấu hiệu đáng lo.
Ngược lại, nên cân nhắc kiểm tra y tế nếu:
- Nhịp tim lúc nghỉ liên tục cao hoặc thấp bất thường so với mức thường ngày.
- Mạch thay đổi đột ngột mà không có nguyên nhân rõ ràng.
- Mạch không đều hoặc thường xuyên có cảm giác bỏ nhịp.
- Người cao tuổi thường xuyên hồi hộp.
- Khả năng vận động giảm rõ rệt.
- Xuất hiện khó thở khi vận động hoặc cả khi nghỉ.
- Có chóng mặt, choáng hoặc ngất.
- Có đau hoặc khó chịu vùng ngực.
Đặc biệt, người đã có tiền sử bệnh tim mạch ở người già cần tuân thủ lịch tái khám và theo dõi các chỉ số theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì chỉ dựa vào việc tự bắt mạch.
Người cao tuổi nên theo dõi sức khỏe tim mạch thế nào?
Theo dõi nhịp tim chỉ là một phần trong chăm sóc sức khỏe tim mạch. Người cao tuổi nên chú ý đồng thời đến huyết áp, cân nặng, khả năng vận động và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Đo mạch đúng cách
Nên đo mạch khi cơ thể đã nghỉ ngơi vài phút, tránh đo ngay sau khi vận động, xúc động mạnh hoặc uống các đồ uống chứa caffeine.
Có thể bắt mạch ở cổ tay bằng ngón trỏ và ngón giữa, sau đó đếm số nhịp trong 60 giây. Nếu phát hiện kết quả bất thường, có thể nghỉ ngơi và đo lại.
Điều quan trọng là ghi nhận xu hướng thay đổi theo thời gian, thay vì chỉ quan tâm đến một lần đo.
Kiểm soát huyết áp
Huyết áp cao kéo dài có thể gây tổn thương tim và mạch máu. Người cao tuổi, đặc biệt người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, nên theo dõi huyết áp theo hướng dẫn của bác sĩ.
Mạch và huyết áp là hai chỉ số khác nhau. Mạch bình thường không có nghĩa là huyết áp chắc chắn bình thường.
Kiểm soát các yếu tố nguy cơ
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch ở người cao tuổi gồm:
- Hút thuốc lá.
- Ít vận động.
- Chế độ ăn nhiều muối và chất béo bão hòa.
- Thừa cân hoặc béo phì.
- Đái tháo đường.
- Rối loạn lipid máu.
- Tăng huyết áp.
- Tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.
Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
Khi nào cần cấp cứu?
Một số triệu chứng không nên chỉ theo dõi tại nhà.
Nếu người cao tuổi xuất hiện đau hoặc khó chịu ở ngực kéo dài, khó thở nghiêm trọng, ngất, lú lẫn đột ngột, vã mồ hôi lạnh hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần liên hệ cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.
Không nên chờ đến khi đo được một con số mạch “bất thường” mới tìm kiếm sự trợ giúp. Trong tình huống cấp tính, triệu chứng và tình trạng tổng thể của người bệnh quan trọng hơn một chỉ số đơn lẻ.
Mạch người cao tuổi không có một mức riêng biệt chỉ vì tuổi cao. Ở đa số người trưởng thành, trong đó có người cao tuổi, nhịp tim lúc nghỉ thường nằm trong khoảng 60–100 lần/phút. Tuy nhiên, cách diễn giải cần dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng, mức mạch thường ngày và các triệu chứng đi kèm.
Mạch người già có thể thay đổi do lão hóa, vận động, cảm xúc, thuốc hoặc các bệnh lý. Đặc biệt, mạch quá nhanh, quá chậm hoặc không đều tái diễn có thể liên quan đến rối loạn nhịp hoặc các vấn đề tim mạch cần được đánh giá.
Chủ động theo dõi mạch, huyết áp và các yếu tố nguy cơ, đồng thời kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ là cách thiết thực để phát hiện sớm bệnh tim mạch ở người cao tuổi và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
