Mạch nhanh là tình trạng nhịp tim tăng lên so với mức thông thường của một người. Đây có thể là phản ứng sinh lý bình thường khi cơ thể vận động, căng thẳng, sốt hoặc sử dụng một số chất kích thích. Tuy nhiên, mạch nhanh cũng có thể liên quan đến thiếu máu, cường giáp, mất nước hoặc rối loạn nhịp tim cần được đánh giá.
Vì vậy, không phải cứ cảm thấy tim đập nhanh là mắc bệnh tim. Điều quan trọng là xác định lý do mạch nhanh, tình trạng xuất hiện trong hoàn cảnh nào, kéo dài bao lâu và có đi kèm các dấu hiệu bất thường hay không.
Mạch nhanh là gì?
Mạch là biểu hiện của nhịp đập của tim có thể cảm nhận được tại các động mạch, thường kiểm tra ở cổ tay hoặc vùng cổ.
Mạch nhanh thường được dùng để mô tả tình trạng nhịp tim tăng cao. Ở người trưởng thành, nhịp tim lúc nghỉ trên 100 lần/phút thường được gọi là nhịp nhanh xoang hoặc tachycardia khi đáp ứng các tiêu chí lâm sàng phù hợp.
Tuy nhiên, con số này không nên được sử dụng một cách máy móc để tự chẩn đoán. Nhịp tim có thể tăng tạm thời sau khi vận động, khi lo lắng hoặc khi cơ thể đang chống lại tình trạng nhiễm trùng.
Điều quan trọng là đánh giá mạch tim nhanh trong bối cảnh cụ thể của từng người.
Nguyên nhân gây mạch nhanh thường gặp
Có nhiều nguyên nhân mạch nhanh, từ những thay đổi sinh lý bình thường đến bệnh lý cần điều trị.
Vận động hoặc hoạt động thể lực
Khi vận động, cơ thể cần nhiều oxy hơn. Tim tăng nhịp để đưa máu đến cơ và các cơ quan nhanh hơn.
Đây là phản ứng sinh lý bình thường và nhịp tim thường giảm dần sau khi nghỉ.
Căng thẳng, lo âu hoặc xúc động
Khi căng thẳng, hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt và giải phóng các hormone như adrenaline. Điều này có thể khiến tim đập nhanh, hồi hộp hoặc cảm giác tim đập mạnh.
Nếu tình trạng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn và biến mất khi yếu tố kích thích được giải quyết, thường không đồng nghĩa với bệnh tim.
Sốt hoặc nhiễm trùng
Khi cơ thể bị sốt hoặc nhiễm trùng, nhu cầu chuyển hóa tăng lên và nhịp tim có thể tăng theo.
Trong trường hợp này, mạch nhanh có thể là phản ứng của cơ thể đối với bệnh lý nền, thay vì một rối loạn nhịp tim nguyên phát.
Mất nước
Mất nước do sốt, tiêu chảy, nôn ói, ra nhiều mồ hôi hoặc uống không đủ nước có thể làm giảm thể tích tuần hoàn. Tim có thể tăng nhịp để duy trì lưu lượng máu đến các cơ quan.
Thiếu máu
Khi lượng hemoglobin giảm, khả năng vận chuyển oxy của máu bị ảnh hưởng. Tim có thể phải đập nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể.
Vì vậy, người thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt, da xanh hoặc có mạch nhanh kéo dài cần được đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ tìm cách làm chậm nhịp tim.
Cường giáp
Hormone tuyến giáp tăng có thể làm cơ thể tăng chuyển hóa và ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Người bệnh có thể xuất hiện hồi hộp, mạch nhanh, run tay, dễ nóng, sụt cân hoặc khó ngủ.
Caffeine, nicotine và một số chất kích thích
Cà phê, nước tăng lực, nicotine và một số chất kích thích có thể làm tăng nhịp tim ở một số người.
Một số thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến nhịp tim. Vì vậy, nếu mạch nhanh xuất hiện sau khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc mới, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý ngừng thuốc.
Tìm hiểu thêm: Nguyên nhân bệnh tim: Những yếu tố làm tăng nguy cơ
Mạch tim nhanh do rối loạn nhịp có nguy hiểm không?
Không phải mọi trường hợp mạch nhanh đều nguy hiểm. Tuy nhiên, một số loại nhịp nhanh do rối loạn nhịp tim có thể cần được đánh giá và điều trị.
Một số dạng thường gặp gồm:
Nhịp nhanh xoang
Nhịp nhanh xoang xảy ra khi nút xoang của tim phát nhịp nhanh hơn bình thường. Tình trạng này thường là phản ứng của cơ thể đối với vận động, sốt, mất nước, thiếu máu, đau hoặc căng thẳng.
Trong những trường hợp này, xử lý nguyên nhân nền thường quan trọng hơn việc chỉ làm giảm nhịp tim.
Nhịp nhanh trên thất
Nhịp nhanh trên thất là nhóm rối loạn nhịp bắt nguồn từ vùng phía trên tâm thất. Cơn có thể xuất hiện đột ngột với cảm giác tim đập rất nhanh và hồi hộp.
Một số trường hợp cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch đánh giá để xác định loại rối loạn nhịp và hướng xử trí phù hợp.
Nhịp nhanh thất
Nhịp nhanh thất xuất phát từ tâm thất và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng bơm máu của tim.
Đây là tình trạng có thể đe dọa tính mạng, đặc biệt khi xuất hiện ở người có bệnh tim cấu trúc hoặc tiền sử nhồi máu cơ tim.
Dấu hiệu mạch nhanh cần lưu ý
Cảm giác tim đập nhanh có thể đi kèm:
- Hồi hộp hoặc cảm giác tim đập mạnh.
- Khó thở.
- Chóng mặt hoặc choáng váng.
- Mệt bất thường.
- Đau hoặc khó chịu ở ngực.
- Cảm giác sắp ngất hoặc ngất.
- Yếu người hoặc giảm khả năng gắng sức.
Các triệu chứng này không xác định nguyên nhân cụ thể nhưng giúp bác sĩ đánh giá mức độ cần thiết của việc kiểm tra.
Đặc biệt, mạch nhanh xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc tái diễn mà không có nguyên nhân rõ ràng cần được lưu ý.
Khi nào mạch nhanh cần đi khám?
Không phải trường hợp nào cũng cần đến bệnh viện ngay. Tuy nhiên, nên đi khám nếu:
- Mạch nhanh tái diễn nhiều lần.
- Nhịp tim tăng khi đang nghỉ mà không có nguyên nhân rõ ràng.
- Cơn mạch nhanh kéo dài hoặc ngày càng thường xuyên.
- Mạch nhanh ảnh hưởng đến sinh hoạt và khả năng vận động.
- Có bệnh tim mạch hoặc tiền sử rối loạn nhịp.
- Mạch nhanh đi kèm chóng mặt, khó thở hoặc đau ngực.
- Bạn đang sử dụng thuốc có khả năng ảnh hưởng đến nhịp tim.
Bác sĩ có thể khai thác thời điểm xuất hiện cơn, thời gian kéo dài, yếu tố kích hoạt và triệu chứng đi kèm để định hướng nguyên nhân.
Mạch nhanh được kiểm tra như thế nào?
Việc đánh giá không chỉ dựa vào cảm giác hồi hộp hoặc tự bắt mạch.
Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định:
Điện tâm đồ
Điện tâm đồ (ECG) ghi lại hoạt động điện của tim và có thể giúp xác định loại nhịp nhanh đang xảy ra tại thời điểm kiểm tra.
Nếu cơn không xuất hiện liên tục, ECG tại một thời điểm có thể không ghi nhận được bất thường.
Holter điện tim
Holter ECG là thiết bị ghi điện tim liên tục trong một khoảng thời gian, thường được sử dụng khi triệu chứng xuất hiện từng cơn hoặc không xảy ra trong lúc khám.
Phương pháp này có thể giúp đối chiếu thời điểm người bệnh cảm thấy hồi hộp với nhịp tim thực tế.
Xét nghiệm tìm nguyên nhân
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để tìm các yếu tố liên quan như thiếu máu, rối loạn điện giải hoặc bất thường chức năng tuyến giáp.
Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào triệu chứng và đánh giá lâm sàng.
Điều trị mạch nhanh như thế nào?
Điều trị mạch nhanh phụ thuộc vào nguyên nhân, loại nhịp nhanh và tình trạng của người bệnh.
Điều trị nguyên nhân nền
Nếu mạch nhanh do sốt, mất nước, thiếu máu, cường giáp hoặc một vấn đề khác, kiểm soát nguyên nhân có thể giúp nhịp tim trở về mức phù hợp.
Điều trị rối loạn nhịp tim
Nếu nguyên nhân là rối loạn nhịp, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kiểm soát nhịp hoặc tần số tim, thủ thuật triệt đốt qua catheter hoặc các phương pháp khác tùy loại rối loạn nhịp.
Không nên tự sử dụng thuốc làm chậm nhịp tim vì một số trường hợp mạch nhanh là phản ứng bù trừ của cơ thể. Việc làm chậm nhịp tim không đúng nguyên nhân có thể gây hại.
Khi nào mạch nhanh cần cấp cứu?
Cần tìm kiếm chăm sóc y tế khẩn cấp nếu mạch nhanh xuất hiện cùng:
- Đau hoặc đè nặng ngực.
- Khó thở nghiêm trọng.
- Ngất hoặc gần ngất.
- Chóng mặt dữ dội.
- Lú lẫn hoặc yếu nhiều.
- Cơn tim đập rất nhanh xuất hiện đột ngột và tình trạng xấu đi nhanh chóng.
Đặc biệt, nếu người bệnh có tiền sử bệnh tim và xuất hiện cơn mạch nhanh kèm đau ngực hoặc ngất, không nên chờ triệu chứng tự hết.
Xem thêm về Triệu chứng bệnh tim
Có thể phòng ngừa mạch nhanh không?
Không phải mọi nguyên nhân mạch nhanh đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, có thể giảm một số yếu tố kích hoạt bằng cách:
- Hạn chế caffeine nếu dễ bị hồi hộp sau khi sử dụng.
- Không hút thuốc.
- Uống đủ nước phù hợp với tình trạng sức khỏe.
- Duy trì vận động thể chất hợp lý.
- Ngủ đủ và kiểm soát căng thẳng.
- Không tự sử dụng thuốc hoặc chất kích thích.
- Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và các bệnh lý nền.
Nếu tình trạng mạch nhanh tái diễn, việc tìm đúng nguyên nhân quan trọng hơn việc chỉ cố gắng đưa nhịp tim xuống một con số nhất định.
Mạch nhanh có thể là phản ứng sinh lý bình thường khi vận động, căng thẳng, sốt hoặc mất nước, nhưng cũng có thể liên quan đến thiếu máu, cường giáp hoặc rối loạn nhịp tim.
Việc xác định lý do mạch nhanh cần dựa trên hoàn cảnh xuất hiện, thời gian kéo dài, triệu chứng đi kèm và tình trạng sức khỏe của từng người. Điện tâm đồ, Holter ECG và một số xét nghiệm khác có thể được sử dụng khi cần.
Nếu mạch tim nhanh tái diễn, xuất hiện khi nghỉ hoặc đi kèm đau ngực, khó thở, chóng mặt, ngất, người bệnh nên được đánh giá y tế. Đặc biệt, các triệu chứng nghiêm trọng xuất hiện đột ngột cần được xử trí khẩn cấp.
Không tự dùng thuốc để làm chậm nhịp tim. Xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để điều trị mạch nhanh an toàn và hiệu quả.
Đăng ký tầm soát sức khỏe tim mạch TẠI ĐÂY!
