Nhồi máu cơ tim là một cấp cứu y khoa, xảy ra khi dòng máu đến một vùng cơ tim bị giảm hoặc tắc nghẽn đột ngột, khiến cơ tim thiếu oxy và bắt đầu tổn thương. Tình trạng này có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nghiêm trọng nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời.
Điều quan trọng không phải là tự xác định chính xác mình có bị nhồi máu cơ tim hay không, mà là nhận biết các dấu hiệu đáng ngờ và hành động càng sớm càng tốt.
Nhồi máu cơ tim là bệnh gì?
Nhồi máu cơ tim, hay myocardial infarction (MI), xảy ra khi một động mạch vành cung cấp máu cho cơ tim bị tắc nghẽn hoặc dòng máu bị cản trở nghiêm trọng. Khi không được cung cấp đủ oxy, phần cơ tim phía sau vị trí tắc nghẽn có thể bị tổn thương và hoại tử.
Phần lớn trường hợp nhồi máu cơ tim liên quan đến bệnh lý mạch vành, trong đó mảng xơ vữa trong thành động mạch bị nứt hoặc vỡ, tạo điều kiện hình thành cục máu đông làm cản trở dòng máu.
Nhồi máu cơ tim không đồng nghĩa với ngừng tim. Nhồi máu cơ tim là vấn đề liên quan đến dòng máu nuôi cơ tim, trong khi ngừng tim xảy ra khi hoạt động điện của tim bị rối loạn khiến tim mất khả năng bơm máu hiệu quả. Tuy nhiên, nhồi máu cơ tim có thể dẫn đến ngừng tim trong một số trường hợp.
Nhồi máu cơ tim có nguy hiểm không?
Có. Đây là tình trạng có khả năng đe dọa tính mạng và cần được xử trí cấp cứu tại bệnh viện. WHO nhấn mạnh rằng thời gian có ý nghĩa rất quan trọng: nhận biết triệu chứng sớm và đến cơ sở cấp cứu trong những giờ đầu có thể cải thiện cơ hội sống còn và hồi phục.
Vì vậy, không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không và cũng không nên tự lái xe đến bệnh viện khi đang nghi ngờ nhồi máu cơ tim.
Xem thêm: Bệnh tim mạch là gì? Các bệnh thường gặp và điều cần biết
Dấu hiệu nhồi máu cơ tim cần nhận biết sớm
Không phải mọi trường hợp nhồi máu cơ tim đều biểu hiện giống nhau. Dấu hiệu thường gặp nhất là cảm giác khó chịu hoặc đau ở giữa ngực, nhưng người bệnh có thể xuất hiện nhiều triệu chứng khác.
1. Đau hoặc khó chịu ở ngực
Người bệnh có thể cảm thấy:
- Đau, tức, đè nặng hoặc bóp nghẹt ở giữa ngực.
- Cảm giác nóng rát hoặc khó chịu kéo dài vài phút.
- Triệu chứng có thể giảm rồi xuất hiện trở lại.
Cơn đau hoặc khó chịu có thể lan đến một hoặc cả hai cánh tay, vai, cổ, hàm, lưng hoặc vùng bụng trên.
2. Khó thở
Khó thở có thể xuất hiện cùng đau ngực hoặc xảy ra ngay cả khi người bệnh không cảm thấy đau ngực rõ ràng. Đây là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý, nhất là khi xuất hiện đột ngột.
3. Các dấu hiệu khác
Người bị nhồi máu cơ tim có thể đồng thời có:
- Vã mồ hôi lạnh.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác sắp ngất.
- Da nhợt nhạt.
- Mệt bất thường.
- Đau hoặc khó chịu ở lưng, vai, cổ hoặc hàm.
- Tim đập nhanh hoặc cảm giác hồi hộp.
Ở phụ nữ, người lớn tuổi và người mắc đái tháo đường, biểu hiện có thể không điển hình. Ví dụ, khó thở, buồn nôn, mệt bất thường hoặc đau lưng, hàm có thể nổi bật hơn đau ngực.
Nhồi máu cơ tim và cách tự cứu chính mình: Phải làm gì ngay?
Nếu bạn hoặc người bên cạnh có các dấu hiệu nghi ngờ nhồi máu cơ tim, hãy ưu tiên các bước sau.
Bước 1: Gọi cấp cứu ngay
Tại Việt Nam, số điện thoại cấp cứu y tế là 115. Bộ Y tế cũng xác nhận hệ thống tổng đài khẩn cấp có đầu số 115.
Không nên chờ triệu chứng nặng hơn mới gọi. Khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim, việc kích hoạt hệ thống cấp cứu sớm giúp người bệnh được đánh giá và xử trí nhanh hơn.
Bước 2: Ngồi nghỉ và hạn chế vận động
Trong thời gian chờ cấp cứu, người bệnh nên ngồi hoặc ở tư thế thoải mái, tránh đi lại, chạy hoặc tự lái xe.
Không nên cố chịu đựng để tiếp tục làm việc, tập thể dục hoặc di chuyển một mình đến bệnh viện.
Bước 3: Không tự ý dùng thuốc để “cắt cơn”
Không nên tự uống thuốc tim mạch, thuốc giảm đau hoặc các loại thuốc không được chỉ định với mục đích làm triệu chứng biến mất.
Một số hướng dẫn sơ cứu quốc tế cho phép người lớn tỉnh táo đang bị đau ngực cấp nhai và nuốt aspirin 162–325 mg trong khi chờ cấp cứu, nếu không dị ứng aspirin và không được nhân viên y tế khuyến cáo tránh dùng. Tuy nhiên, nếu không chắc aspirin có phù hợp hay không, có thể chờ nhân viên cấp cứu hướng dẫn.
Do nguy cơ chảy máu và các chống chỉ định khác, không nên xem aspirin là thuốc có thể tự dùng trong mọi trường hợp đau ngực.
Bước 4: Nếu người bệnh bất tỉnh, kiểm tra phản ứng và hô hấp
Nếu người bệnh đột ngột mất ý thức và không thở bình thường, cần kích hoạt cấp cứu và thực hiện hồi sức tim phổi (CPR) theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu nếu có khả năng.
Điều này đặc biệt quan trọng vì nhồi máu cơ tim có thể gây ngừng tim ở một số trường hợp.
Không nên làm gì khi nghi ngờ bị nhồi tim?
Một số sai lầm có thể làm chậm quá trình cấp cứu:
Không cố chờ triệu chứng tự hết
Đau ngực giảm đi không đồng nghĩa tình trạng nguy hiểm đã qua. Triệu chứng nhồi máu cơ tim có thể xuất hiện, giảm rồi tái diễn.
Không tự lái xe đến bệnh viện
Khi đang đau ngực, khó thở, choáng hoặc có nguy cơ mất ý thức, tự lái xe có thể nguy hiểm cho chính người bệnh và người tham gia giao thông. Nên gọi hệ thống cấp cứu để được hỗ trợ.
Không tự chẩn đoán là đau dạ dày
Cảm giác nóng rát, đầy bụng hoặc khó chịu vùng ngực đôi khi có thể khiến người bệnh nghĩ đến rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, triệu chứng nhồi máu cơ tim cũng có thể giống khó tiêu hoặc ợ nóng. Khi có dấu hiệu đáng ngờ, cần ưu tiên đánh giá cấp cứu thay vì tự kết luận nguyên nhân.
Bệnh viện chẩn đoán nhồi máu cơ tim như thế nào?
Khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim, bác sĩ thường đánh giá triệu chứng, thực hiện điện tâm đồ (ECG) và xét nghiệm máu, trong đó troponin là một dấu ấn quan trọng giúp phát hiện tổn thương cơ tim. Tùy tình huống, người bệnh có thể được chỉ định thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hoặc chụp động mạch vành.
Điểm quan trọng là không nên dùng một xét nghiệm đơn lẻ để tự kết luận có hay không có nhồi máu cơ tim. Việc chẩn đoán cần được thực hiện trong bối cảnh cấp cứu, dựa trên triệu chứng, ECG và các xét nghiệm cần thiết.
Khi nào cần đi cấp cứu ngay?
Hãy xem đau hoặc khó chịu ở ngực là dấu hiệu cần cấp cứu nếu đi kèm một hoặc nhiều biểu hiện như:
- Đau/tức ngực lan ra tay, vai, lưng, cổ hoặc hàm.
- Khó thở đột ngột hoặc nghiêm trọng.
- Vã mồ hôi lạnh.
- Buồn nôn hoặc nôn kèm khó chịu ở ngực.
- Chóng mặt, choáng hoặc ngất.
- Da nhợt, lạnh hoặc tình trạng xấu đi nhanh chóng.
- Người bệnh mất ý thức hoặc không thở bình thường.
WHO khuyến cáo người có các triệu chứng nghi ngờ nhồi máu cơ tim cần tìm kiếm chăm sóc y tế ngay lập tức.
Có thể phòng ngừa nhồi máu cơ tim không?
Không phải mọi trường hợp đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch có thể được kiểm soát. WHO nhấn mạnh vai trò của việc không hút thuốc, duy trì chế độ ăn lành mạnh, hoạt động thể chất phù hợp, hạn chế rượu bia và kiểm soát các yếu tố như huyết áp, đường huyết, mỡ máu và cân nặng.
Đặc biệt, những người có nguy cơ tim mạch cao nên trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát sức khỏe tim mạch định kỳ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.
Nhồi máu cơ tim là một cấp cứu cần xử trí càng sớm càng tốt. Dấu hiệu điển hình là đau hoặc khó chịu ở giữa ngực, có thể lan đến tay, vai, lưng, cổ hoặc hàm; đồng thời có thể xuất hiện khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt hoặc ngất.
Nếu nghi ngờ bị nhồi tim, đừng cố chờ đợi hoặc tự lái xe. Gọi cấp cứu 115, nghỉ tại chỗ và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Việc nhận biết sớm và rút ngắn thời gian đến cấp cứu có ý nghĩa quan trọng đối với cơ hội điều trị và bảo vệ cơ tim.
Lưu ý: Nội dung nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc hướng dẫn xử trí trực tiếp của bác sĩ. Nếu đang có triệu chứng nghi ngờ nhồi máu cơ tim, hãy ưu tiên gọi cấp cứu thay vì tiếp tục đọc hoặc tự xử trí tại nhà.
Xem thêm: Bệnh tim có chữa được không? Điều trị và kiểm soát bệnh
